viola da gamba

De aankoop in 2023 van deze zeldzame oud-Hollandse viola da gamba is misschien wel de belangrijkste in de geschiedenis van Het Muziekinstrumentenfonds op het gebied van Nederlands cultureel erfgoed. Alhoewel het Muziekinstrumenten Fonds ondertussen meer dan 40 oud-Hollandse instrumenten in de collectie heeft, is deze viola da gamba van Pieter Rombouts de enige van zijn hand die bespeeld én beluisterd kan worden; de andere acht gamba’s van zijn hand bevinden zich namelijk (onbespeeld) in musea of private collecties. Een bestemming in een museum lag ook voor deze gamba voor de hand, maar dankzij de oplettendheid van Andreas Post (vioolbouwer en -handelaar in Amsterdam), kon de Rombouts naar Nederland worden gehaald zodat hij in ieder geval op Nederlandse bodem een bestemming zou krijgen. Het Muziekinstrumentenfonds stelde alles in het werk om dit juweel uit de glorietijd van de Nederlandse vioolbouw te behouden voor Nederland en om ervoor te zorgen dat het voor musici en publiek toegankelijk zou blijven.

Begin juni 2023 klonk er gejuich in Het Muziekinstrumentenfonds-kantoor, want de aankoop was een feit! En op 15 juni klonken, tijdens een perspresentatie, de eerste noten op dit bijzondere instrument in handen van gambist Mieneke van der Velden. We vinden het een mooie gedachte dat die eerste noten klonken op een steenworp afstand van waar Pieter Rombouts het instrument ruim 300 jaar eerder had gebouwd.

De Rombouts-gamba was in het eind van de 19e eeuw onderdeel van de bekende ‘César Snoeck-collectie’ in België. Een deel van die collectie werd rond de eeuwwisseling verkocht aan de Staatliche Sammlung in Berlijn, waar de Rombouts enkele decennia moet hebben doorgebracht. Vanuit Berlijn ging het instrument naar de Erich Lachman collectie van de universiteit in Californië. Die collectie werd op 13 oktober 2009 bij Christies in New York geveild en de Rombouts kwam voor een recordbedrag in handen van een Amerikaanse cellist. Belangrijk gegeven is dat hiermee de gamba uit het circuit van verzamelingen was gehaald en eindelijk weer bespeeld zou worden. Die cellist besloot in 2022 de gamba te verkopen en gaf hem in consignatie aan een handelaar in New York. De zeer oplettende Andreas Post haalde het instrument naar Nederland en stelde Het Muziekinstrumentenfonds op de hoogte.

De uitzonderlijk goede staat waarin de Rombouts zich bevindt, is mede te danken aan het feit dat hij gedurende ruim een eeuw vrijwel niet bespeeld is geweest en zich in collecties bevond die zeer goed beveiligd en verzorgd werden. Het Muziekinstrumentenfonds is zich zeer bewust van de grote verantwoordelijkheid en zorgplicht die de aankoop van dit instrument met zich meebrengt. De Rombouts-viola da gamba zal alleen beschikbaar zijn voor bruikleen bij kortlopende projecten. Voor en na ieder project wordt het instrument zorgvuldig nagekeken door een expert en zorgt het Muziekinstrumentenfonds voor een veilige opslag. De viola da gamba zal ook regelmatig worden ingezet tijdens lezingen, presentaties, masterclasses en wellicht ook exposities.

De viola da gamba wordt onder specifieke voorwaarden op projectbasis uitgeleend. Sinds de aankoop is het Mieneke van der Velden die de gamba het meest heeft bespeeld. Ze heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de optimalisering van de klank en speelbaarheid van het instrument. Maar ook andere gambisten toonden interesse, zoals bijvoorbeeld Rodney Prada, lid van ensemble Holland Baroque en docent viola da gamba op de Claudio Abbado Civica Scuola in Milaan. Hij bespeelde de gamba tijdens enkele projecten van dat ensemble en schreef ons het volgende over zijn ervaringen:

‘I was just looking at some beautiful pictures that brings me back to the unforgettable experience of last year playing the Rombouts!
Such a privilege. Thank you again for the opportunity!
Although there are many original instruments around, and I was lucky enough to perform on in some occasions, the quality and potential of the Rombouts remains unique!
I really hope to be able to make music again on this instrument!’