Aegidius Klotz (Kloz)

Sebastian Klotz en Aegidius’ eerste werkplaats

Toen Aegidius geboren werd, stond de familie al bekend om hun goede instrumenten en was zijn vader een vermogend man. Hij had enkele stukken grond en een paar huizen geërfd en door zijn huwelijk was het echtpaar in het bezit gekomen van een gedeelte van een pand aan de Stainergasse.

Daar was Sebastian Klotz zijn werkplaats begonnen en werd hun eerste kind, Georg Carl geboren. Zes jaar later was het huis te klein geworden en verhuisden zij naar de Hochstraße, ook in Mittenwald. Daar kwam Aegidius ter wereld. Aan de Hochstraße zouden vader en zoon de rest van hun leven blijven werken. De werkplaats bood werk aan een groot aantal medewerkers en leerlingen, net als dat bij Mathias al het geval was geweest.

Veel onderzoekers hebben de viool die Leopold Mozart voor Amadeus kocht toegeschreven aan Aegidius Klotz

Bij zijn geboorte had Aegidius al een tien jaar oudere broer, Georg Carl. Ook hij zou vioolbouwer worden. Ongetwijfeld hebben Aegidius en Georg als jongens in Sebastians werkplaats een goede indruk gekregen hoe de manier van werken was, maar hun echte opleiding kregen zij van een andere bouwer. Dat was in Mittenwald een leer-werkconstructie die een leerling moest doorlopen om meestervioolbouwer te worden. Georg Carl vestigde zich daarna als zelfstandige bouwer, maar Aegidius keerde naar de werkplaats van Sebastian terug. Daar bleef hij samen met zijn vader werken tot deze in 1775 overleed. Veel onderzoekers hebben de viool die Leopold Mozart voor Amadeus kocht toegeschreven aan Aegidius Klotz, een viool waar Amadeus later zelf op heeft gespeeld en gebruikte voor het schrijven van zijn vioolconcerten.

Van vioolbouwer in Mittenwald tot exporteur

Het oeuvre van Aegidius’ vader kende een variëteit aan modellen. Dat liep uiteen van Nicolò Amati tot Stainer. Waarschijnlijk was dat het gevolg van een zekere mate van vrijheid die hij zichzelf en zijn medewerker gunde. Later zou Sebastians eigen model beschouwd worden als “De” Klotz-viool. Aegidius ontwikkelde zich onder leiding van Sebastian tot een voortreffelijke vakman. Vanaf 1775, het jaar waarin zijn vader overleed, groeide zijn atelier tot een bedrijf dat zulke grote aantallen goede instrumenten produceerde dat de Italiaanse centra dat als een bedreiging ervoeren.

Had Sebastian al veel verschillenden modellen gebouwd, Aegidius breidde dat nog verder uit. Over het algemeen zijn ze een eigen versie van Amati-vormen zoals de – in die tijd meer bekende – Stainer gebruikt had. Door de volle, sterk gewelfde vorm, was de klank licht en ‘zilverachtig’, wat goed paste bij de smaak van die tijd. Aegidius’ instrumenten zijn vlakker dan het model van Sebastian, maar nog steeds hoger dan die van Antonio Stradivari.

Zijn productie moet, gezien de grootte van de werkplaats, indrukwekkend zijn. Precies is die niet na te gaan. In veel van zijn instrumenten werden later Stainer-labels geplakt en ze werden minutieus nagebouwd door mindere goden.

Werk en invloed

Zijn instrumenten zijn goed van verhouding en symmetrisch. De bovenste hoeken zijn hoog geplaatst en naar buiten gericht. Van binnen is de viool zorgvuldig afgewerkt, met constructiedelen van dennenhout. De drie stroken van de randinleg zijn breed en van esdoornhout gemaakt, de middelste is zwart geverfd. De f-gaten onderscheiden zich van de meeste andere in de Klotz-familie. Ze zijn opvallend aanwezig op het bovenblad, staan ​​rechtop, zijn breed uitgesneden, hebben een ovaal einde en naar buiten uitwaaierende ‘vleugels’.

Inkeping stemsleutelkast. Foto met dank aan Geigenbaumuseum Mittenwald.

De krul die Aegidius meestal gebruikte is ook zijn handelsmerk geworden. Onder andere daarmee onderscheiden kenners zijn instrumenten van die van zijn vader. Alle leden van de familie Klotz hadden ieder één of meer persoonlijke identificatietekens. Aegidius’ handtekening was een inkeping aan het uiteinde van de stemsleutelkast, in het midden van de afschuining.

Aegidius heeft meerdere soorten lak gebruikt die hij dun aanbracht op een vrij donkere ondergrond: van diep okerbruin en niet helemaal transparant, tot vrijwel transparant okergeel.

Bron: violin-world.com

De instrumenten van Aegidius Klotz zijn tot het eind van de negentiende eeuw veelvuldig gekopieerd, vaak door anderen van zijn naam voorzien, maar zijn instrumenten werden ook nagebouwd vanwege de goede klank en als een viool van Stainer verkocht. Klotz-instrumenten waren niet alleen in Duitsland te vinden maar ook in de meeste andere Europese landen.

Het etiket: ‘Aegidius Kloz in Mitten-/vvald an der Iser 17..’, gedrukt binnen een gedecoreerde rand (zie afbeelding hierboven).

Bronnen

• Strad 2018/09, In focus a 1791 Aegidius Klotz.

• Archief van het Mittenwald museum voor vioolbouw

• Vannes R., 1999, Dictionnaire universel des luthiers, Sp

• The Smithsonian Institution, The Klotz family

• Tarisio, Cozio archive, geraadpleegd in 2024